Prezident raisligida 13-fevral kuni 2028-yilgi Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlariga tayyorgarlikni kuchaytirish, ommaviy sportni yangi bosqichga ko‘tarishga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi.
– O‘z oldiga katta maqsadlar qo‘ygan insonlar sog‘lom va baquvvat bo‘lsagina unga erisha oladi. Jismoniy tarbiya va sportning millat salomatligini asrash, yuksak marralarni zabt etishda beqiyos ahamiyat kasb etishi shubhasiz. Bugun biz o‘z oldimizga Yangi O‘zbekiston – ijtimoiy va iqtisodiy rivojlangan, dunyoga ochiq davlat qurishdek ulkan maqsadlarni qo‘yganmiz. Har bir insonning, har bir ota-onaning orzusi va niyati jismonan va ma’nan yetuk avlodni voyaga yetkazishdir. Jismoniy tarbiya va sportsiz bunga erishib bo’lmaydi. Bir so‘z bilan aytganda, sport sog‘lom inson va sog‘lom jamiyatning tamal toshidir. – Shu bilan birga, sport, eng avvalo, har bir yurt uchun tinchlik elchisi, milliy g‘urur manbaidir, – dedi davlatimiz rahbari o‘z nutqi avvalida.
Kuni kecha qishki Osiyo o‘yinlarida sportchilarimiz 26 yil ichida ilk bor figurali uchish bo‘yicha oltin medalni qo‘lga kiritib, Rossiya sporti tarixida yangi sahifa ochdi. Ayni vaqtda, amputantlar bo‘yicha O‘zbekiston milliy terma jamoasi Bangladeshda o‘tkazilgan Osiyo chempionatida g‘oliblikni qo‘lga kiritdi. Tailandda velosport va paratsikling bo‘yicha o‘tkazilgan Osiyo chempionatida yoshlar terma jamoasi umumjamoa hisobida birinchi o‘rinni egalladi.
Prezidentimiz barcha sportchilarimizni, ularning murabbiylarini, ota-onalarini erishgan yuksak marralari bilan tabrikladi.
Yig‘ilishda ta’kidlanganidek, sportga shunchaki o‘yin va musobaqa emas, balki millat genofondini, yurtning qudrati va obro‘-e’tiborini butun dunyoga ulug‘laydigan eng samarali vosita va ustuvor vazifa sifatida qarash zarur. Shu munosabat bilan bunday keng ko‘lamli yig‘ilish Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik ko‘rish doirasida ilk bor o‘tkazilayotgani ta’kidlandi.
Islohotlarning dastlabki kunlaridanoq boshqa sohalar qatori jismoniy tarbiya va sportni ham rivojlantirishga katta e’tibor qaratildi. So‘nggi to‘rt yilda sportga ajratilgan mablag‘lar 1,5 trillion so‘mdan 3 trillion so‘mga ko‘paydi, murabbiylarning o‘rtacha ish haqi ikki baravar oshdi, 101 ta yirik sport inshooti qurilib, 67 tasi rekonstruksiya qilindi. Eng muhimi, bu natijalar yoshlarimiz, ota-onalarimizning sportga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirdi. Ko‘pchilik yoshlarimiz jasorat topib: “Men ham chempion bo‘la olaman”. Parijda erishilgan natijalar shuni ko‘rsatdiki, erishilgan yutuqlar bilan to‘xtab qolmaslik kerak. Maqsad – 2028-yilda Los-Anjelesda bo‘lib o‘tadigan Olimpiada o‘yinlarida kuchli 10talikka kirish. Bu maqsadni amalga oshirish uchun mas’ul rahbarlardan tortib, tuman hokimigacha barchaning katta mehnati zarurligi ta’kidlandi.
Ta’kidlanganidek, Olimpiya o‘yinlaridagi tariximiz faqat jang san’ati bilan yozilgan. Oxirgi Olimpiadada atigi 5 ta sport turi bo‘yicha medallar qo‘lga kiritildi: boks, dzyudo, taekvondo, og‘ir atletika va erkin kurash. Har bir sport federatsiyasiga vazirlar, respublika tashkilotlari rahbarlari saylangan, biroq ularning ayrimlarining faoliyati mavjud salohiyatga mos kelmasligi qayd etilgan.
Viloyat, tuman va qishloqlarga tashrif buyurishda sportchi va murabbiylar bilan uchrashuvlar, ularning muammolarini hal etish, xorijiy yoki xalqaro federatsiyalar rahbarlari bilan muloqot qilish, sportchilar va murabbiylarni yig‘inlarga jo‘natish ishlari sust kechayotgani tanqid qilindi.
Prezidentimiz salohiyatidan to‘liq foydalanilmayotgan sport turlariga alohida e’tibor qaratdi. Misol uchun, badminton bo’yicha bitta ham litsenziya olinmagan. Kamondan otish uchun atigi 3 ta litsenziya olingan. Olimpiya o’yinlari dasturiga 48 sport turi kiritilgan. Vaholanki, so‘nggi Olimpiadada yengil atletika federatsiyasi atigi 5 ta litsenziyani qo‘lga kiritgan. Yadro uloqtirish, disk uloqtirish, nayza uloqtirish va suvga sakrash bo‘yicha litsenziyalar berilmagan. 49 ta suv sporti dasturidan faqat 4 tasi litsenziya oldi. Mudofaa tizimi va “Vatanparvar” tashkiloti tomonidan o‘q otish sportini rivojlantirish uchun barcha sharoit yaratilgan. Ammo birorta sportchimiz Olimpiadaga bormadi. Mamlakatimizda jang san’ati va milliy kurash rivojlangan bo‘lsa-da, yunon-rum kurashi bo‘yicha atigi 3 ta litsenziya olingan. O‘tgan yili mamlakatimizda ilk bor kanoeda eshkak eshish bo‘yicha jahon chempionati bo‘lib o‘tdi. Ammo mamlakatimiz u yerda birorta ham medal qo‘lga kirita olmadi.
Bu borada viloyat hokimlarining mas’uliyati umuman sezilmayotgani ta’kidlandi. Ular sport federatsiyalarining hududiy bo‘limlari rahbarlarini tan olmasliklari, sportchi va murabbiylarni qabul qilmasliklari va bu haqda sportchilar xalqaro musobaqalarda natija qayd etganidan keyingina bilib olishlari ko‘rsatilgan. Misol uchun, o‘tgan yili olimpiya sport turlari bo‘yicha o‘tkazilgan jahon chempionatida sportchilarimiz 58 medalni qo‘lga kiritdi. Ammo bu chempionatlarda Navoiy, Surxondaryo va Qashqadaryolik sportchilar birorta ham medal qo‘lga kirita olishmadi. Parijda boʻlib oʻtadigan Olimpiya va Paralimpiya oʻyinlariga eng kam miqdordagi litsenziya Navoiy va Qoraqalpogʻistonda olingan. Shu bois yoshlarni sportga, ayniqsa, olimpiya sport turlariga tayyorlash, ularni saralash, iqtidorli sportchi va murabbiylarni rag‘batlantirish borasida allaqachon yondashuvlarni o‘zgartirish, mutlaqo yangi tizim yaratish zarurligi ta’kidlandi.
Mansabdor shaxslar, sport federasiyalari rahbarlari va hokimlar faoliyatini baholashning asosiy mezonlari sportda adolatni o‘rnatish, sportchilar va murabbiylar uchun imtiyozlarni ta’minlash, sohani raqamlashtirish bo‘lishi belgilandi.
Prezidentimiz Olimpiya va Paralimpiya harakatini rivojlantirish, tanlov tizimini takomillashtirish bo‘yicha yangi tashabbuslarni ilgari surdi. Los-Anjelesdagi yozgi Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik ko‘rish maqsadida Olimpiya qo‘mitasining hududiy bo‘limlarini tashkil etish tashabbusi qo‘llab-quvvatlandi. Prezident Milliy olimpiya qo‘mitasiga rahbarlik qilganidek, hududiy bo‘limlarga ham viloyatlar hokimlari rahbarlik qiladi. Gubernatorlar har bir federatsiya bilan olimpiya sikli uchun aniq strategiya ishlab chiqish va uni Milliy olimpiya qo‘mitasiga targ‘ib qilish uchun ishlaydi. Barcha sport federatsiyalari rahbarlari va viloyatlar hokimlari har oyda Olimpiya qo‘mitasi oldida o‘z faoliyati va erishilgan natijalar haqida hisobot berib boradi.
Sportchilarni bo‘lajak Olimpiadaga tayyorlash uchun zarur shart-sharoit va infratuzilmani yaratish uchun 300 milliard so‘m mablag‘ ajratish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. Joriy yilda kamida 10 nafar sportchi va murabbiyni eng nufuzli xorijiy sport akademiyalarida tayyorlash muhimligi ta’kidlandi. Shuningdek, avvalgi Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlari natijalariga ko‘ra, sport turlari tabaqalashtirilgan yondashuv asosida 3 toifaga bo‘linadi.
Asosiy yo‘nalishlarimiz boks, dzyudo, taekvondo, erkin kurash va og‘ir atletika edi. Biroq mazkur federatsiya rahbariyati bu bilan to‘xtab qolmay, medallar sonini ikki barobarga oshirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yishi kerakligi ta’kidlandi. Ayni paytda yunon-rum kurashi, xotin-qizlar kurashi, kamondan otish, qilichbozlik bilan shug‘ullanishimiz uchun sharoit va iste’dodli sportchilarimiz yetarli. Bo‘lajak Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlarida ushbu sport turlari bo‘yicha natija ko‘rsatish uchun zudlik bilan xorijlik mutaxassislarni jalb etish, sportchilarni jismoniy va psixologik tayyorgarligi bilan har tomonlama shug‘ullanish topshirildi.
Yengil atletika, velosport, eshkak eshish, suzish, otishma kabi 22 ta istiqbolli sport turi bo‘yicha litsenziyalarni 3-4 barobarga oshirish, medallar uchun kurashni kuchaytirish zarur. Bundan tashqari, sinxron suzish, triatlon, voleybol, basketbol, qo‘l to‘pi, badminton kabi 17 ta yangi sport turi bo‘yicha litsenziya olish nihoyatda muhim ekani ta’kidlandi. Mazkur federatsiya rahbarlari mahallaga borib, yosh iqtidorlarni aniqlash, bitta sport maktabini tanlab olish, uni tayanch qilish, infratuzilmasini yaxshilash, malakali murabbiylar bilan ta’minlash zarurligi ta’kidlandi.
Sportchilarning Olimpiya va Paralimpiya oʻyinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etishini taʼminlash maqsadida 310 ta mahalliy sport maktabi terma jamoalar uchun “seleksiya bazasi”ga aylanadi.
Barcha viloyatlar sport boshqarmalari rahbarlari, barcha sport maktablari direktorlari faoliyatini tubdan kuchaytirish zarurligi ta’kidlandi. Sport bo‘limlari rahbarlarining shaxsiy mas’uliyatini oshirish maqsadida ularga uch oylik sinov muddati berildi. Mutasaddilarga har bir maktab uchun aniq maqsadlarni belgilash va uch yillik dastur ishlab chiqish vazifasi yuklatildi. Jismoniy tarbiya universitetlari, Nukus, Farg‘ona, Samarqand kabi sport fakulteti bo‘lgan oliy o‘quv yurtlarining professor-o‘qituvchilari, ilmiy xodimlar, aspirant va magistratura talabalarini olti oy muddatga sport maktablariga yuborish amaliyoti joriy etiladi. Ularning bevosita joylarda mavjud bo‘lgan muammolardan kelib chiqib, o‘z dissertatsiya va dissertatsiyalarini yozish va bu muammolarning amaliy yechimlarini taklif etish muhimligi ta’kidlandi. Universitet rektorlari yangi uslub va yondashuvlarni bevosita o‘sha yerda tatbiq etadi, sport maktablarini dual ta’limning ilmiy-amaliy bazasiga aylantiradi.
Hududlarning o‘ziga xosligi, yoshlarning qiziqish va iqtidorini hisobga olgan holda 56 sport maktabi olimpiya sport turlariga moslashtirildi. Bu maktablar terma jamoalar uchun asosiy zaxiraga aylanadi. Shu bois hududlardan saralab olingan eng iqtidorli yoshlar ushbu maktablarda individual rejalar asosida maqsadli ta’lim-tarbiya olmoqda. Viloyatlar hokimlariga 56 ta sport maktabini yotoqxona va zarur sport anjomlari bilan to‘liq ta’minlash bo‘yicha topshiriqlar berildi. Sport vazirligiga ushbu maktablarning ilg‘or xorijiy tajriba va chuqur ilm-fanga asoslangan metodikasini ishlab chiqish vazifasi yuklatildi.
Yiliga ikki marta viloyatlarda “Yangi O‘zbekiston Olimpiya cho‘qqilari” olimpiya sport turlari bo‘yicha musobaqalar o‘tkaziladi. Tuman va viloyat tanlovlari g‘oliblari viloyat hokimlari tomonidan taqdirlanadi. Viloyat bosqichi g‘oliblari har yili 10-20 dekabr kunlari Olimpiya shaharchasida o‘tkaziladigan Prezident olimpiadasida ishtirok etadi. Tanlov g’oliblari qimmatbaho sovg’alar bilan taqdirlanadilar: uylar va avtomobillar. Birinchi va ikkinchi o‘rinni egallagan sportchilar Respublika olimpiya va paralimpiya markaziga qabul qilinadi. Bunda talabalarga birinchi va ikkinchi kurslarda stipendiyalar to‘lanadi. O‘z sohasi bo‘yicha yosh iste’dodlarni aniqlab, ularni tarbiyalayotgan insonlar birinchi murabbiy hisoblanadi.
Vaholanki, bugungi kunda sportchilarni erishgan yutuqlari uchun faqat sport maktablari yoki terma jamoa murabbiylarigina taqdirlashlari mumkin. Prezidentimiz bu adolatsizlik ekanini ta’kidlab, endilikda birinchi bo‘lib sportchilarni tayyorlaydigan murabbiylarga sportchilar va terma jamoalar murabbiylari uchun belgilangan rag‘batlantirishning 10 foizigacha miqdorda mukofot puli to‘lanishini alohida ta’kidladi.
So‘nggi uch yil ichida parasport bilan muntazam shug‘ullanuvchilar soni to‘rt baravarga oshib, 7000 nafardan oshdi, parasport bilan shug‘ullanuvchi ayollar ulushi 29 foizga yetdi. Agar ilgari 33 ta maktabda ushbu toifadagi yoshlar uchun sport seksiyalari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, bugungi kunda ularning soni 235 taga yetdi. Shu bilan birga, jismoniy imkoniyati cheklangan sportchilarni tayyorlash bo‘yicha ilmiy asoslangan uslublar, standartlar va o‘quv adabiyotlari yetarli emasligi tufayli bu borada “katta sakrash” kuzatilmayapti. Oddiy qilib aytganda, sog’lom sportchilarga qo’yiladigan talablar oddiygina ko’chiriladi. Shu bois har yili kamida 100 nafar imkoniyati cheklangan sportchi va ularning murabbiylari malakasini oshirish uchun xorijga jo‘nab ketishadi.
Moslashuvchan sport assotsiatsiyasi A.I. nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti bilan birgalikda. Gertsen nogiron yoshlarni sportga jalb qilishning ilmiy asoslangan usullari va standartlarini ishlab chiqadi. Universitetning Toshkent filialida moslashtirilgan sport turlari bo‘yicha alohida fakultet ochiladi. Shuningdek, hududlarda parasportga ixtisoslashgan 39 ta sport maktabi faoliyat yuritmoqda.
Para-sportchilarni, ayniqsa, imkoniyati cheklangan qizlarni boshqa sportchilar bilan teng ravishda ularning imkoniyatlariga mos ravishda tayyorlash uchun sharoit yaratish muhimligi ta’kidlandi. Sportchilar va para-sportchilarni tayyorlaydigan murabbiylarni malaka sertifikatlarini berish hamda qayta tayyorlash tizimi soddalashtiriladi. Qayd etilishicha, ushbu toifadagi yoshlardan terma jamoalarni shakllantirish bo‘yicha saralash tizimi boshqa sportchilardagidek qolmoqda. Masalan, bugungi kunda terma jamoaga faqat mamlakat musobaqalarida g‘olib bo‘lganlar qabul qilinadi. Bu tizim nogiron sportchilar uchun butunlay o’zgartiriladi. Endilikda yoshlar terma jamoaga musobaqalar natijasiga ko‘ra emas, sport me’yorlarini bajarish natijalariga ko‘ra qabul qilinadi.
Sport musobaqalari va sport oromgohlarini tashkil etish Olimpiya va Paralimpiya tizimlari bo‘yicha amalga oshiriladi. Endi chempionat qayerda o’tkazilmasin, unga parallel ravishda parasport musobaqalari ham o’tkaziladi, qo’shma yig’inlar ham tashkil etiladi. Bu nogiron sportchilarni rag’batlantiradigan va rag’batlantiradigan chinakam qamrab oluvchi tizimga aylanadi.
Yig‘ilishda ta’kidlanganidek, eng muhim masala para-sportchilarning mashg‘ulotlar davomida nogironlik toifasini erta aniqlash zarurati hisoblanadi. Mutasaddilarga Xalqaro Paralimpiya qo‘mitasi tasniflash kodeksi talablaridan kelib chiqqan holda ikki oy muddatda Milliy tasnif qoidalarini tasdiqlash topshirildi. Sog‘liqni saqlash vazirligiga paralimpiyachilarni tasniflash va ularga tibbiy yordam ko‘rsatish uchun tibbiyot mutaxassislarini jalb etish vazifasi yuklatildi.
So‘nggi yillarda sportga xususiy sektor kirib keldi. Biroq, olimpiya sport turlari bo’yicha musobaqalar hali ham faqat davlat sport maktablari o’rtasida o’tkaziladi. Demak, bu musobaqalar xususiy klublar uchun yopiq. Xususiy klublarga faqat olimpiya boʻlmagan sport turlari boʻyicha musobaqalarda qatnashishi mumkin. Davlat sport maktablariga katta miqdorda mablag‘ ajratilmoqda. Vaholanki, terma jamoalardagi yoshlarning bor-yo‘g‘i 20 foizi ana shu maktablar bitiruvchilari hisoblanadi. Ayni paytda xususiy sport klublarining yagona reestrini yuritish, shuningdek, ular faoliyati standartlari va mezonlarini ishlab chiqish to‘g‘risida qaror qabul qilindi. Yoshlarning qamrov darajasiga qarab to‘garaklar bepul sport anjomlari bilan ta’minlanadi. Xususiy murabbiylarga yakka tartibdagi tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanish huquqi beriladi. Ta’kidlash joizki, xususiy klublarda faoliyat yuritayotgan yoshlarimiz barcha musobaqalarda mustaqil ishtirok etishi va ularning natijalariga ko‘ra terma jamoalarga qabul qilinishi mumkin bo‘ladi. Shuningdek, Toshkent shahridagi 5 ta, viloyatlardagi 1 ta kam sig‘imli sport maktablarini xususiy sheriklikka o‘tkazish bo‘yicha loyihalarni amalga oshirish topshirildi.
Manba: Prezident matbuot kotibi