Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi «sport siyosatdan tashqari» tamoyilini ilgari surmoqda
Hozirgi jahon vaziyati fonida, Milan–Kortina o‘yinlari markaziy e’tiborda bo‘lib, shuningdek LA28 va 2026 yil Dakar Yoshlar Olimpiya o‘yinlariga tayyorgarlik ko‘rilayotgan bir paytda, payshanba kuni Lozannada 14‑Olimpiya sammiti o‘tkazildi. Kun tartibida doppingka qarshi kurash masalalari ham ko‘rib chiqildi.
Biroq eng katta yangilik shuki, Rossiya va Belarus ehtimoliy qaytishga bir qadam yaqinlashdi: xalqaro federatsiyalarga sportchilarga o‘z mamlakatlarini to‘liq milliy ramzlar — bayroqlar va madhiyalar bilan — vakillik qilishga ruxsat berish tavsiya etildi.
Keng qamrovli majlis davomida Olimpiya harakati uchun siyosiy neytrallikning ahamiyati tan olindi, deb ta’kidladi Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi, bu esa dunyo bo‘ylab sportchilarga hech qanday aralashuvsiz sportga kirish imkonini beradi. Amaldagi prezident Kirsti Koventri uchun birinchi bo‘lgan sammit global boshqaruv organining yetakchi vakillarini birlashtirdi va harakatning kelajagi uchun muhim masalalar bo‘yicha davom etayotgan dialog va maslahatlashuvlar tarkibiga kiradi.
Shunday qilib, sammit bayonotlari jahon sportidagi kelajak siyosatini shakllantirishda katta ahamiyatga ega. Shuning uchun Olimpiya harakati doirasida siyosiy neytrallik tushunchasini aniqlash zarurligi, payshanba kuni e’lon qilingan XOQ matbuot relizida aytilganidek, amaldagi standartlarning jiddiy qayta ko‘rib chiqilishiga olib kelishi mumkin.
«Uning amaliy qo‘llanilishi qo‘shimcha tushuntirilishi kerak. Bu XOQ ishchi guruhi tomonidan amalga oshiriladi», — deyiladi matnda.
Foto: Getty Images
Milan–Kortina qishki o‘yinlari Koventri uchun dolzarb masala bo‘lishiga qaramay, yozgi Olimpiada 2028 yilda Los-Anjelesda o‘tkaziladi. Shu bilan birga, AQSh prezidenti Donald Tramp transgendr sportchilarning ishtirokiga qarshi o‘z kun tartibini faol ilgari surmoqda, shuningdek, ayrim mamlakatlardan keladigan potentsial ishtirokchilarga vizalar berishni rad etmoqda, bu mamlakatlar uning xalqaro munosabatlar, savdo yoki mojarolarni hal qilish qarashlari bilan mos kelmaydi.
Sammit yana bir bor tasdiqladi: sportchilar dunyo bo‘ylab sportga kirish va musobaqalarda ishtirok etish bo‘yicha asosiy huquqqa ega bo‘lib, ularning davlat tuzilmalari tomonidan siyosiy aralashuv yoki bosimga duchor bo‘lishi mumkin emas. «Bugungi muhokamalar bilan Olimpiya sammiti sportchilar, xususan yosh sportchilar, o‘z hukumatlarining harakatlari uchun javobgar bo‘lmasligi kerakligini tan oldi — sport ular uchun umid manbai va barcha atletlar yagona qoidalarga rioya qilishi va bir-birini hurmat qilishi mumkinligini ko‘rsatish yo‘lidir», — deydi XOQ bayonotida.
Shu bilan birga, global boshqaruv organi ta’kidlashicha, sportchilar jamiyatda rol modellar sifatida Olimpiya qadriyatlarini hurmat qilish, qo‘llab-quvvatlash va targ‘ib qilish bo‘yicha javobgarlik va majburiyatga ega, «musobaqa oldi, davomida va undan keyin» ham.
Ushbu masalalar, ehtimol, sportning global miqyosda mojarolarga ustuvorlik berish tendensiyasi ortib borayotgan davrda, Tramp va boshqa siyosiy liderlar bilan muhokama qilinishi kerak bo‘ladi. Bu allaqachon XOQning Rossiya va Belarusning ishtirokini taqiqlash qarorlariga olib keldi — birinchi mamlakatning 2022 yilda qo‘shni Ukraina hududiga bosqini tufayli, urush esa davom etmoqda, ikkinchi mamlakat esa bunga yordam berayotgan edi.
Ikkala mamlakat 2026 yildan boshlab o‘z huquqlarini tiklashga umid qilmoqda — shu bilan birga, Isroil xalqaro arenada ishtirok etishni davom ettirib, G‘azo hududida Falastin xalqiga qarshi genotsid amalga oshirmoqda — Koventri ta’kidladi, ayrim mamlakatlar, masalan, Indoneziya, Isroil sportchilariga o‘z hududida musobaqalarda ishtirok etishga ruxsat bermagan holda, ularning qarshi choralari hozir qayta ko‘rib chiqilayotganini.
«Bizda olimpizm va siyosiy neytrallik tamoyilini himoya qilishga qaratilgan ishchi guruh tuzildi. U Olimpiya xartiyasini qayta ko‘rib chiqishdan boshlaydi. Yangi yil boshiga kelib biz ushbu masalaga aniqroq javoblar bilan qayta murojaat qila olamiz deb o‘ylayman. Bu ular uchun asosiy ish yo‘nalishi. Sport — barchaga, va unga kirish har bir inson uchun bo‘lishi kerak», — dedi u XOQ Ijroiya qo‘mitasining birinchi yig‘ilishidan keyingi matbuot anjumanida.
Keyingi kuni, «tamoyillar bo‘yicha muhokamalar doirasida», sammit XOQ Ijroiya qo‘mitasining tavsiyasini qo‘llab-quvvatladi: Rossiya yoki Belarus pasportiga ega yosh sportchilar xalqaro yoshlar musobaqalarida cheklovlarga duch kelmasligi kerak — individual va jamoaviy sport turlari bo‘yicha. Qaysi musobaqalar yoshlar hisoblanishi va ushbu tavsiyalarni qo‘llash har bir xalqaro federatsiyaning reglamentiga bog‘liq. Sammit ishtirokchilari ushbu muhokamalarni o‘z tashkilotlariga olib chiqishga va’da berishdi. Shu bilan birga, ushbu qarorlarni amalga oshirish «vaqt talab etishini» tan olishdi.
Foto: Getty Images
Rossiya Olimpiya qo‘mitasi rasmiy ravishda hali ham cheklangan bo‘lsa-da va mamlakat xalqaro sport tadbirlarini o‘tkazish bo‘yicha «qora ro‘yxatda» qolmoqda, XOQning so‘nggi bayonoti vaziyatning nisbatan tez o‘zgarishi mumkinligini ko‘rsatmoqda — milliy federatsiyalar, xususan Yevropada va, albatta, Ukrainada kutilgan qarshiliklarga qaramay.
«Yuqorida ko‘rsatilgan tamoyillar Dakar 2026 Yoshlar Olimpiya o‘yinlariga tatbiq etilishi kerak va barcha boshqaruv organlari hamda xalqaro sport musobaqalari tashkilotchilariga o‘z yoshlar tadbirlari uchun qabul qilish tavsiya etiladi», — deyiladi XOQ bayonotida. Shu bilan birga, «Rossiya va Belarusdan kelgan davlat amaldorlari uchun xalqaro sport tadbirlari yoki uchrashuvlarga akkreditatsiya yoki taklif cheklovlari kattalar va yoshlar musobaqalari uchun amal qilishi kerak» va «xalqaro sport tadbirlarini tashkil etish yoki qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha direktiva Belarusga endi tatbiq etilmaydi» degan tushuntirish berilgan.